بهشت و جهنم

اول : بر اساس ادله قرآنی و روایی و عقلی قیامت و معاد مربوط به انسان است و صرف اینکه انسان بر ان صدق کند کافی است. و اینکه کسی بر اساس اختلالات به وجود آمده ارتباط حقیقی بین نفس و روح او با اعضای بدنش که به عنوان ابزار در خدمت روح است خارج از مسیر متعارف شده باشد؛ او را از انسانیت خارج نمی کند.

دوم : بهشت و جهنم به عنوان پاداش و جزاء در برابر عمل به تکلیف است و یکی از شرایط عمل به تکلیف بهره مندی از عقل و قدرت تجزیه و تحلیل است. که دیوانگان از آن محروم هستند.

سوم : بهشتی یا جهنمی شدن افراد انسان؛ بر اساس عدالت و حکمت الهی رقم میخورد.

حال باید دید خداوند متعال برای تعیین وضعیت این افراد چه ساز و کاری را در نظر گرفته است.

امام باقر علیه السلام این موضوع را اینگونه تبیین می فرمایند : :

زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ:

إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ احْتَجَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى سَبْعَةٍ عَلَى الطِّفْلِ وَ الَّذِي مَاتَ بَيْنَ النَّبِيِّينَ وَ الشَّيْخِ الْكَبِيرِ الَّذِي أَدْرَكَ النَّبِيَّ وَ هُوَ لَا يَعْقِلُ وَ الْأَبْلَهِ وَ الْمَجْنُونِ الَّذِي لَا يَعْقِلُ وَ الْأَصَمِّ وَ الْأَبْكَمِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ يَحْتَجُّ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ قَالَ فَيَبْعَثُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِمْ رَسُولًا فَيُؤَجِّجُ لَهُمْ نَاراً وَ يَقُولُ إِنَّ رَبَّكُمْ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَثِبُوا فِيهَا فَمَنْ وَثَبَ فِيهَا كَانَتْ عَلَيْهِ بَرْداً وَ سَلَاماً وَ مَنْ عَصَى سِيقَ إِلَى النَّارِ.[1]


هنگامی که روز قیامت برپا می شود خداوند متعال بر هفت گروه (کودکان / کسی که دسترسی به پیامبری نداشته است/ و بزرگسالی که توان تفکر در حضور پیامبر را نداشته است / ابله / و دیوانه ناتوان از تفکر/ ناشنوا / لال ) احتجاج میکند به این صورت که فرستاده ای از جانب خداوند متعال اتشی در مقابل انها برپا میکند و آنها را از جانب خداوند متعال امر می کند به داخل شدن در این آتش هرکدام که قبول کنند و بپذیرند آتش بر او سرد و سللامت خواهد شد یعنی وارد بهشت میشود و هر کدام که امتناع کنند وارد جهنم خواهند شد.

این محتوی در ورایات مختلفی از ائمه طاهرین نقل شده است. [2]

در برخی روایات (که البته مربوط به اطفال است و به اعتبار اشتراک در موضوع میتوان حکم انها را به دیوانگان هم سرایت داد) به این نکته اشاره شده است که خداوند به آنها میگوید شما که در اینجا و در این عرصه اطاعت کردید اگر در دنیا نیز شرایط فراهم می شد اطاعت میکردید و آنها که در این جا مطیع نبودند در دنیا نیز در صورت فراهم بودن شرایط اطاعت نمیکردند. در واقع این امتحان نشان دهنده وضعیت انها در دنیا است.[3]

بنابراین دیوانگان در روز قیامت نقصشان بر طرف شده و بعد از کمال عقل مورد امتحان قرار می گیرند هر کدام که سربلند باشند بهشتی و هر کدام که نا موفق باشند جهنمی خواهند شد. این موضوع در فرمایشات بزرگان نیز مورد توجه قرار گرفته است.

فلا يعذبهم اللّه تعالى بدون إتمام حجة عليهم، فإما أن يكلفهم اللّه تعالى في القيامة

كما دلت عليه الأخبار... .

خداوند متعال کسانی که حجت بر آنها کامل نشده است بدون اتمام حجت عذاب نمی کند پس یا آنها را در قیامت مکلف و مورد امتحان قرار می دهد همانطور که برخی احادیث بر آن دلالت دارد و یا... .[4]


و هنا تكليف ... يقع في القيامة و هو مختص بالاطفال و المجانين و

الشيوخ الذين أدركوا النبي‏ و هم‏ لا يعقلون‏ و غيرهم ممن ذكر في محله.

و قسمی از تکالیف است که در قیامت واقع می شود و آن مخصوص کودکان و دیوانگان و سالخوردگانی است که قدرت (فکری) نداشته اند.[5]

البته در این میان دیدگاه های دیگری نیز مطرح است که مرحوم شبر آنها اینگونه مطرح می فرماید :

1. آنها در قیامت تکلیف و مورد امتحان قرار میگیرند. که گذشت.
2. آنها در اعراف [6] ساکن میشوند.
3. در درجات پایین بهشت ساکن میشوند.
4. خادم اهل بهشت خواهند شد[7]. [8]

دو نکته :

1. برخی بزرگان معتقدند از انجا که بعد از دنیا تکلیف تمام می شود لذا خداوند متعال مبتنی بر فضل خودش دیوانگان (و اطفال ) را وارد بهشت خواهد کرد.

و أن الأطفال‏ و المجانين‏ و البله من الناس يتفضل عليهم في القيامة بأن

تكمل عقولهم و يدخلون الجنان‏ .[9]

2. توجه داشته باشیم مبتنی بر ادله مختلف عقلی و نقلی خداوند متعال در تعامل با هیچ یک از بندگانش از مسیر عدالت و حکمت خارج نخواهد شد بنابر این به طور اجمالی میدانیم که خداوند متعال هر نوع رفتاری که با ایشان داشته باشد قطعا عادلانه و حکیمانه است. همانطور که در برخی روایات ائمه طاهرین از ما خواسته اند که علم این موضوع را به خداوند متعال واگذار کنیم.

پس دیوانگان نیز قطعا بهشت و جهنم دارند هر چند در چگونگی تعیین بهشت و جهنم برای آنها اختلاف دیدگاه هایی وجود دارد. و در این میان احادیث مختلفی وجود دارد که خداوند متعال بعد از کامل نمودن عقل؛ ایشان را آمتحان نموده و بهشتی و جهنمی ایشان را مشخص خواهد نمود.

بهشت و جهنم
-----------------------------------------------------------------
[1] ابن بابويه، محمد بن على، التوحيد (للصدوق)، 1جلد، ص 392، جامعه مدرسين - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1398ق.
[2] كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط - الإسلامية)، 8جلد، دار الكتب الإسلامية - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.
[3] ابن بابويه، محمد بن على، التوحيد (للصدوق)، 1جلد، ص 391 ، جامعه مدرسين - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1398ق.
[4] سید عبد الله شبر/ حق الیقین فی معرفه اصول الدین / ص 421.
[5] شرح الكافي-الأصول و الروضة (للمولى صالح المازندراني) ؛ ج‏8 ؛ ص13
[6] اعراف جایی است که نه در آن نعمتهای بهشتی است و نه عذاب جهنم و مخصوص کسانی است که حسنات و سیئات آنها برابر است و در انجا میمانند تا خدا وند متعال تکلیفشان را روشن کند.
[7] البته این خدمت کردن برای انها به گونه ای نیست که موجب مشقت و سختی باشد بلکه برای آنها لذت بخش است. همانگونه که خدمت ملائکه به اهل بهشت لذت بخش است.
[8] سید عبد الله شبر/ حق الیقین فی معرفه اصول الدین / ص 421.
[9] كراجكى، محمد بن على، كنز الفوائد، ، ج‏1 ؛ ص250 ؛ دارالذخائر - ايران ؛ قم،

چاپ: اول، 1410 ق.